Sauna a zdrowie: co pokazują badania, a czego jeszcze nie wiemy

Związek statystyczny to nie dowód przyczyny

W badaniu obserwacyjnym uczestnicy sami wybierają swój styl życia. Osoby często korzystające z sauny mogą różnić się od pozostałych także kondycją, dietą, warunkami życia i stanem zdrowia. Analiza statystyczna pomaga uwzględnić część tych różnic, lecz nie usuwa ich wszystkich.

W badaniu randomizowanym uczestników przydziela się losowo do grup. Taki projekt pozwala mocniej oceniać wpływ interwencji, ale mała próba lub krótka obserwacja ograniczają wnioski. Poprawa ciśnienia po kilku tygodniach nie jest tym samym co udowodnione wydłużenie życia.

Sauna i ryzyko sercowo-naczyniowe: fińska kohorta

W badaniu opublikowanym w 2015 roku w JAMA Internal Medicine obserwowano 2315 mężczyzn ze wschodniej Finlandii, w wieku 42-60 lat na początku badania. Mediana obserwacji wynosiła 20,7 roku. Częstsze korzystanie z sauny wiązało się z mniejszym ryzykiem zgonów sercowo-naczyniowych i zgonów ogółem. [źródło]

Dla nagłej śmierci sercowej skorygowany współczynnik hazardu w grupie korzystającej 4-7 razy tygodniowo, względem grupy korzystającej raz w tygodniu, wynosił 0,37 (95% przedział ufności 0,18-0,75). Nie oznacza to, że zakup sauny zmniejszy ryzyko każdej osoby o 63%. Wynik dotyczy porównania grup w badaniu obserwacyjnym, konkretnej populacji i określonego punktu końcowego. [źródło]

Ciśnienie: dwa różne rodzaje dowodów

Analiza z 2017 roku objęła 1621 mężczyzn bez nadciśnienia na początku obserwacji. Przez medianę 24,7 roku odnotowano 251 nowych przypadków. Częstsze saunowanie było związane z niższym ryzykiem rozwoju nadciśnienia. To nadal obserwacja, nie próba leczenia choroby. [źródło]

Inny rodzaj danych przyniosło badanie Lee i współautorów z 2022 roku. 47 mało aktywnych osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego losowo przydzielono na osiem tygodni do ćwiczeń z sauną, samych ćwiczeń lub grupy kontrolnej. Połączenie ćwiczeń z 15-minutową sauną przyniosło większą poprawę wydolności i ciśnienia skurczowego niż same ćwiczenia. Różnica zmiany ciśnienia skurczowego wyniosła -8,0 mmHg (95% przedział ufności -14,6 do -1,4). [źródło]

To interesujący wynik, ale próba była niewielka, a sauna stanowiła dodatek do aktywności fizycznej. Badanie nie wykazało, że sama sauna zastępuje trening albo leki. Nie zmieniaj leczenia nadciśnienia na podstawie poradnika producenta saun.

Pamięć i demencja: obiecująca hipoteza

W analizie opublikowanej w Age and Ageing w 2017 roku częstsze saunowanie wiązało się z mniejszą częstością demencji i choroby Alzheimera u fińskich mężczyzn. Autorzy badali zależność w tej samej dużej kohorcie, a nie skuteczność leczenia osób z rozpoznaną chorobą. [źródło]

Nie jest więc uprawnione hasło „sauna zapobiega Alzheimerowi”. Potrzebne jest odróżnienie niższego ryzyka obserwowanego w grupie od gwarantowanej ochrony pojedynczej osoby. Kilka publikacji opartych na tej samej kohorcie nie oznacza też kilku niezależnych eksperymentów.

Dlaczego nie przenosimy wszystkich wyników na każdą saunę?

Przegląd systematyczny Hussain i Cohena z 2018 roku wskazał potencjalne korzyści regularnego korzystania z suchej sauny, ale również zróżnicowanie metod i potrzebę lepszych badań. Nie ustalono jednej optymalnej częstotliwości i długości sesji dla wszystkich celów zdrowotnych i grup pacjentów. [źródło]

Sauna fińska, infrared i łaźnia parowa różnią się warunkami. Wynik uzyskany w jednej technologii nie jest automatycznie wynikiem dla pozostałych. Podobnie danych o dorosłych mężczyznach nie należy bezpośrednio przenosić na dzieci lub kobiety w ciąży.

Badania cytowane w tym poradniku nie są badaniami produktów ASUNARO. Nie stanowią potwierdzenia, że konkretny model, rodzaj siedziska lub wykończenia zapewnia opisany efekt kliniczny.

Co z tego wynika dla osoby, która chce saunować?

Traktuj saunę jako możliwy element wypoczynku i stylu życia. Wybieraj warunki, które dobrze tolerujesz. Nie zwiększaj liczby wejść tylko po to, by odtworzyć harmonogram z publikacji. Badanie naukowe nie jest osobistą receptą.

Przy ocenianiu obietnic zdrowotnych sprawdź trzy rzeczy: czy podano konkretne badanie, kto w nim uczestniczył i co faktycznie mierzono. Hasła o „detoksie”, spalaniu tłuszczu bez wysiłku czy leczeniu chorób wymagają odrębnych dowodów. Cytowane tu badania nie uprawniają do takich obietnic.

Przed rozpoczęciem saunowania przy chorobach przewlekłych omów je z lekarzem. Podstawy przygotowania, odpoczynku i rozpoznawania własnych ograniczeń znajdziesz w poradniku prawidłowego korzystania z sauny. Wybór własnej sauny warto oprzeć na sposobie użytkowania, wygodzie i miejscu montażu, a nie na obietnicy leczenia.